thần luận

Thần luận cho rằng có một đấng tạo hóa nhưng không can thiệp vào vũ trụ.

Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Thuyết cho rằng có một đấng sáng tạo ra vũ trụ nhưng không can thiệp vào hoạt động của nó: "thần luận" là một quan điểm triết học và tôn giáo, khẳng định sự tồn tại của Thượng đế hoặc một thực thể tối cao dựa trên lý trí và quan sát tự nhiên, nhưng phủ nhận các hiện tượng siêu nhiên, mặc khải hay sự can thiệp của thần linh vào thế giới sau khi tạo dựng.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Thần luận cho rằng Thượng đế tạo ra vũ trụ rồi để nó tự vận hành theo quy luật tự nhiên. (Quan điểm này khẳng định có một đấng sáng tạo, nhưng không tin vào phép lạ hay sự can thiệp thần thánh.)
  • Nhiều nhà khoa học thời Khai sáng theo thần luận, vì nó dung hòa giữa đức tin và lý trí. (Thuyết này phổ biến trong giới trí thức thế kỷ 17-18, như Voltaire hay Isaac Newton.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "thần luận tự nhiên": một nhánh của thần luận, nhấn mạnh việc nhận biết Thượng đế qua trật tự và vẻ đẹp của tự nhiên.

  • Thần luận tự nhiên dùng các bằng chứng từ vũ trụ để chứng minh sự tồn tại của đấng sáng tạo. (Quan điểm này dựa vào lý luận như "lập luận thiết kế" — design argument.)

• "thần luận hữu thần": một biến thể khác, cho rằng Thượng đế có thể can thiệp vào thế giới, nhưng vẫn nhấn mạnh lý trí hơn mặc khải.

  • Khác với thần luận thuần túy, thần luận hữu thần chấp nhận một số hiện tượng siêu nhiên. (Sự khác biệt nằm ở mức độ tin vào phép lạ.)

Biến thể và từ gần giống

• Thuyết thần luận (danh từ): tên gọi khác của "thần luận", thường dùng trong văn bản triết học.

  • Thuyết thần luận ra đời như một phản ứng đối với tôn giáo độc thần truyền thống. (Nó đề cao lý trí cá nhân hơn thẩm quyền giáo hội.)

• Nhà thần luận (danh từ): người theo hoặc nghiên cứu thuyết thần luận.

  • Voltaire là một nhà thần luận nổi tiếng. (Ông ủng hộ đức tin hợp lý, phê phán mê tín.)

• Phi thần luận (danh từ/tính từ): thuyết phủ nhận sự tồn tại của bất kỳ đấng sáng tạo nào — trái ngược với thần luận.

  • Phi thần luận cho rằng vũ trụ tự tồn tại mà không cần thần linh. (Quan điểm vô thần triệt để.)

Từ đồng nghĩa

• Thuyết tự nhiên thần: nhấn mạnh việc tôn thờ tự nhiên như một biểu hiện của thần linh.
• Hữu thần lý tính: niềm tin vào Thượng đế dựa trên lý trí, không cần mặc khải.

Thành ngữ liên quan

• Thần luận vũ trụ: quan điểm cho rằng vũ trụ vận hành theo quy luật do Thượng đế đặt ra, nhưng Ngài không can thiệp.
  • Thần luận vũ trụ xem Thượng đế như một "người thợ đồng hồ" đã lên dây cót cho vũ trụ. (Hình ảnh ẩn dụ phổ biến trong triết học thế kỷ 18.)